Έρευνα: Ο χάρτης των 1.500 χαμένων παιδιών της Θεσσαλονίκης

Ο Σαμπετάι και η Εστέρ Καμχή, δύο αδέλφια 13 και 9 ετών, ήταν μαθητές στο 7ο δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης μέχρι το 1943, οπότε το νήμα της ζωής τους κόπηκε βίαια. Τα δύο αδέλφια ήταν δύο από τους 1.476 εβραίους μαθητές σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία της Θεσσαλονίκης, η πλειονότητα των οποίων δεν επέστρεψε ποτέ από τα ναζιστικά στρατόπεδα.

Τα ονόματά τους θα παρέμεναν για πάντα στη λήθη, αν δύο ερευνητές δεν έκαναν βουτιά στη σκόνη και την υγρασία των αρχείων, για να τα ανασύρουν μέσα από σχολικά μαθητολόγια, ελέγχους και άλλα έγγραφα που εντόπισαν σε σχολεία και στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και στο Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας. Η Αγγελική Γαβριήλογλου και ο Χρίστος Χατζηιωαννίδης άρχισαν να ψάχνουν για στοιχεία από το 2016 και συνεχίζουν μέχρι σήμερα, ενώ από τον Ιούνιο του 2018 η έρευνα υιοθετήθηκε από το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης και την Έδρα Εβραϊκών Σπουδών του ΑΠΘ.

gavriloglou-xatziioannidis.jpg
gavriloglou-xatziioannidis.jpg

Έρευνα σε 22 σχολεία

Η αρχή της έρευνάς τους έγινε από τα μαθητολόγια του 55ου σχολείου. Συνολικά βρήκαν στοιχεία από 14 σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και οκτώ σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, κυρίως από σχολεία του κέντρου της Θεσσαλονίκης, ενώ στις ανατολικές και δυτικές συνοικίες διαπίστωσαν ότι τα αρχεία ήταν από ελλιπή έως ανύπαρκτα. «Ανασύραμε δεκάδες μαθητολόγια και ελέγχους από υπόγεια, από γεμάτα υγρασία μπαούλα και παρατημένες ντουλάπες και τα φωτογραφήσαμε σελίδα σελίδα, γεμίζοντας τα χέρια μας με σκόνη δεκαετιών. Όταν βρίσκαμε κάποιο όνομα, ενθουσιαζόμασταν, ενώ όταν πανηγυρίζαμε για τα πρώτα εκατό ονόματα, δεν νομίζω να είχαμε σκεφτεί πως θα φτάναμε τα 1.500», θυμάται ο Χρίστος Χατζηιωαννίδης. Φυσικά υπήρχαν και δυσκολίες: « ‘Μα στη γειτονιά δεν υπήρχαν εβραίοι’, ‘τι θέλετε και τα σκαλίζετε τώρα αυτά’ τους έλεγαν κάποιοι από τους εκπαιδευτικούς. Αυτές οι περιπτώσεις όμως ήταν ελάχιστες. Συναντήσαμε εκπαιδευτικούς οι οποίοι με χαρά, αναγνωρίζοντας τη σημασία της διάσωσης και ανάδειξης της πληροφορίας των αρχείων τους, μας άνοιξαν τις πόρτες των σχολείων τους και μας καλοδέχτηκαν».«Με κάθε αρχείο που κοιτούσαμε ήμασταν σε θέση να δείξουμε ότι η συνύπαρξη μεταξύ εβραίων και χριστιανών στη γειτονιά και στο σχολείο ήταν κομμάτι της καθημερινότητας, μιας καθημερινότητας που διακόπηκε βίαια κατά τη διάρκεια της ναζιστικής Κατοχής» προσθέτει ο ίδιος.

ebraioi-mathites1.jpg
ebraioi-mathites1.jpg

Μόλις 190 επιβίωσαν του Ολοκαυτώματος

Σύμφωνα με την έρευνα, το 1940 στη Θεσσαλονίκη φοιτούσαν σε διάφορα σχολεία (κοινοτικά, ιδιωτικά, ξένα και δημόσια) 7.322 εβραίοι μαθητές και μαθήτριες. Μάλιστα στα 92 δημόσια σχολεία της πόλης ένας στους τρεις μαθητές ήταν εβραίος (839 σε σύνολο 2.423). Χάρη στην εργασία των δύο ερευνητών γνωρίζουμε τα ονόματα του ενός πέμπτου του συνόλου των εβραίων μαθητών.

Οι ερευνητές αποδελτίωσαν για κάθε ένα από τα 1.476 παιδιά το ονοματεπώνυμο και το πατρώνυμο, την ημερομηνία γέννησης, την ηλικία, το επάγγελμα του πατέρα και την τάξη φοίτησης.

Η διαταγή του Μαξ Μέρτεν στις 6 Φεβρουαρίου 1943 για τον περιορισμό του εβραϊκού πληθυσμού σε γκέτο «διέρρηξε βίαια την καθημερινότητα της βαθιά ριζωμένης σε όλη την πόλη εβραϊκής κοινότητας» σημειώνει η Αγγελική Γαβριήλογλου. Όταν στα μέσα Μαρτίου αρχίζουν οι εκτοπίσεις των εβραίων με τα τρένα, κόβεται το νήμα της (σχολικής και όχι μόνο) ζωής των παιδιών. «Στα μαθητολόγια, εκεί που γράφονταν οι βαθμοί κάθε μαθητή, οι σημειώσεις αναφέρουν: «μετανάστευσε», «διέκοψε», «απεσύρθη». Τα μικρά παιδιά που έφταναν στα ναζιστικά στρατόπεδα εξοντώνονταν αμέσως, αφού θεωρούνταν μη ικανά για εργασία. Από τους έφηβους, οι ελάχιστοι που επιβίωναν στην πρώτη διαλογή, πέθαιναν από την εξαντλητική εργασία και την πείνα».

Διασταυρώνοντας τα στοιχεία από τα σχολικά αρχεία με αυτά του Ιστορικού Αρχείου της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης. οι δύο ερευνητές κατέληξαν ότι από τους 1.476 μαθητές και μαθήτριες οι 688 είναι επιβεβαιωμένα θύματα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, οι 598 παραμένουν ανεπιβεβαίωτα θύματα, αλλά η πιθανότητα να επέζησαν είναι μηδενική και μόλις 190 είχαν επιβιώσει του Ολοκαυτώματος.

ebraio-mathites2.jpg
ebraio-mathites2.jpg

Κάθε κουκκίδα και μία ιστορία

Τα δεδομένα από τα σχολικά αρχεία αποτυπώθηκαν σε έναν διαδραστικό χάρτη, που δημιουργήθηκε από το μηχανικό ηλεκτρονικών υπολογιστών Χρήστο Πανουργιά. Ο χάρτης δείχνει τον αριθμό των παιδιών σε κάθε σχολική μονάδα και τη διασπορά τους σε όλη την πόλη. Η πρώτη φάση της ερευνητικής εργασίας παρουσιάζεται στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης από τον Σεπτέμβριο του 2019.

«Πέρα από τα ποσοστά που μετρούν το θάνατο ή την επιβίωση, συμπεράσματα αναγκαία, σημαντικό είναι να θυμόμαστε πάντα ότι η κάθε κουκκίδα στο χάρτη αντιπροσωπεύει ουσιαστικά και μία ολόκληρη οικογένεια. Το κάθε παιδί είχε τη δική του ζωή, τις δικές του εμπειρίες και συνεπώς τη δική του μοναδική ιστορία» λέει η Αγγελική Γαβριήλογλου.

Οι δύο ερευνητές συγκεντρώνουν κι άλλα αρχεία, ώστε να εμπλουτίσουν το χάρτη με νέα ονόματα κι αναζητούν κάποιους από τους χριστιανούς συμμαθητές των παιδιών με το κίτρινο άστρο, που ξαφνικά εξαφανίστηκαν. Αναρωτήθηκαν άραγε τι τους συνέβη; Γιατί έμειναν άδειες οι σχολικές αίθουσες και οι αυλές; Πώς να άλλαξε άραγε η καθημερινότητα στο σχολείο;

«Στόχος μας είναι μέσα από τη χρήση του ως εκπαιδευτικό εργαλείο να προκαλέσει το ενδιαφέρον των νέων μαθητών και να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη των χιλιάδων παιδιών που χάθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης» λένε στη «Θ» οι δύο ερευνητές.

Πηγή: makthes.gr

Αν παρατηρήσετε κάποιο σφάλμα, επισημάνετε το επιθυμητό κείμενο και πιέστε Ctrl + Enter για να ενημερώσετε τον διαχειριστή για αυτό.

Σχόλια

Υγεία
Σήμερα έχει την ονομασία Ιπποφαές το ραμνοειδές (Hippophae rhamnoides) και ευδοκιμεί ακόμη και στο πιο φτωχά εδάφη, ενώ ανάλογα με το μικροκλίμα της κάθε περιοχής το βρίσκουμε σε παράκτιες, αλλά και σε ημιερημώδεις και ορεινές περιοχές. Λόγω των πυκνών του ριζών και της αντοχής του σε άγονες και δύσκολες συνθήκες, φυτεύεται συστηματικά σε καμμένες περιοχές για να εμποδίσει την διάβρωση των εδαφών, ενώ οι πορτοκαλί και με υπόξινη γεύση καρποί του που μοιάζο...
Πολιτισμός
Σε αδιέξοδο βρίσκονται εργαζόμενοι στον χώρο του Πολιτισμού, οι οποίοι ανήκουν σε μία μεγάλη μερίδα πολιτών που έχουν πληγεί από τις συνέπειες της πανδημίας του κορωνοϊού. Τα έξοδά τους «τρέχουν», οι επιχειρήσεις τους έχουν κλείσει και βλέπουν το μέλλον τους «θολό», με τον χειμώνα να προμηνύεται δύσκολος, αναφορικά με την εξέλιξη της νόσου, όπως έχουν προειδοποιήσει οι επιστήμονες. Στη Θεσσαλονίκη, το θέατρο Αμαλία, στην περιοχή του Φαλήρου έχει κατεβάσει...
Διάφορα
Κανονικά διεξάγεται η κυκλοφορία στη σιδηροδρομική γραμμή Αθήνα-Θεσσαλονίκη, καθώς ολοκληρώθηκε σημαντικό μέρος των εργασιών στο τμήμα της γραμμής Λιανοκλάδι-Λάρισα και στα 3 σημεία (Στύρφακα, νότια είσοδος σήραγγας Όθρυος, Παλαιοφάρσαλο). Η διακοπή της κυκλοφορίας έγινε λόγω σημαντικών ζημιών που προκλήθηκαν εξαιτίας του «Ιανού» στην υποδομή. Μετά τον έλεγχο που έγινε, ο ΟΣΕ έδωσε αργά χθες το βράδυ σε κυκλοφορία τη μια γραμμή από Λιανοκλάδι έως Λάρισα με...
Εγκληματικότητα
Σύμφωνα με ρεπορτάζ της εφημερίδας Πρώτο Θέμα της Κυριακής, ένας 52χρονος Γάλλος καθολικός μοναχός, εξάσκησε τις αρρωστημένες παιδοφιλικές φαντασιώσεις του σε ανήλικα παιδιά από το Πακιστάν, τα οποία η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ και η ΜΚΟ ΑΡΣΙΣ του είχαν εμπιστευτεί την φιλοξενία και επίβλεψή τους. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της εφημερίδας, το 2017 ο εν λόγω μοναχός πήγε ΜΚΟ ΑΡΣΙΣ και έκανε αίτηση προκειμένου ο ίδιος να φιλοξενήσει εθελοντικά και να παράσχει βοήθεια...
Κοινωνία
Την έντονη αντίδραση της Συντεχνίας Καταστηματαρχών Ζαχαροπλαστών Θεσσαλονίκης έχει προκαλέσει η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εξαίρεση πληθώρας εκπροσώπων του κλάδου από τη δράση «Ενίσχυση Επιχειρήσεων που επλήγησαν από τον Covid-19 στην Κεντρική Μακεδονία». Η απόφαση αφορά ζαχαροπλάστες με ΚΑΔ 1082: Παραγωγή κακάου, σοκολάτας, ζαχαρωτών, οι οποίοι αν και είχαν ενταχθεί σε όλα τα προηγούμενα κυβερνητικά μέτρα για την ανακούφιση των επιχειρήσεων...
Κοινωνία
Πάρε THESη: Σε μια περίοδο που τα κρούσματα κορονοϊού σε καθημερινή βάση είναι πάνω από 200 και οι ειδικοί ζητούν την τήρηση των μέτρων, όπως μάσκες και αποστάσεις, τα μέσα μαζικής μεταφοράς βρίσκονται στο επίκεντρο. Στη Θεσσαλονίκη, όπου τα λεωφορεία είναι το μοναδικό μέσο, δέχονται μεγάλη πίεση, ειδικά τις ώρες αιχμής. Ποια είναι όμως η κατάσταση που βιώνουν οι πολίτες; Κι ενώ η μετακίνηση με τον ΟΑΣΘ τα τελευταία χρόνια έγινε “εφιάλτης” για τους κατοίκο...
Διάφορα
Η αλλαγή ώρας για το 2020 θα πραγματοποιηθεί τα ξημερώματα της τελευταίας Κυριακής του Οκτωβρίου και συγκεκριμένα στις 25 Οκτωβρίου. Εκείνη την ημέρα περνάμε στη χειμερινή ώρα 2020, γυρνώντας τους δείκτες των ρολογιών μας μία ώρα πίσω. Το ζήτημα της αλλαγής της ώρας έχει αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης το τελευταίο διάστημα, μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο ψήφισε για τον τερματισμό από το 2021 της πρακτικής της προσαρμογής των ρολογ...
Διάφορα
Ζεστές, αφράτες και μοσχομυρωδάτες, οι πίτες είναι το απόλυτο comfort food, σε κάθε εποχή. Τώρα που ο καιρός αρχίζει να αλλάζει και η πτώση της θερμοκρασίας θα γίνει αισθητή, κάνεις δεν θα μπορεί να αντισταθεί σε ένα κομμάτι πίτα. Αν είναι φτιαγμένη, μάλιστα, από φθινοπωρινά υλικά, ακόμα καλύτερα. Ψάχνοντας για το ιδανικό πιάτο, βρήκαμε τη συνταγή του Γιώργου Τσούλη για μια υπέροχη πίτα από τη Θεσσαλία, την μπατζίνα ή αλλιώς ζυμαρόπιτα. Η πίτα, αυτή, δεν έ...
Διάφορα
Μέσα στις επόμενες ημέρες υπογράφεται η σύμβαση  μεταξύ ΟΑΣΘ και MED BUS & TRUCK CENTER AE, για τη λειτουργική μίσθωση 180 λεωφορείων, με τα πρώτα 70-80 από αυτά να βγαίνουνε στους δρόμους της Θεσσαλονίκης εντός Οκτωβρίου, δηλαδή εντός του μήνα που θα προκηρυχθεί από τον Οργανισμό ο νέος διαγωνισμός για την μίσθωση με leasing ακόμη 270 λεωφορείων. Όπως δήλωσε στο GRTimes.gr ο πρόεδρος και δ/νων σύμβουλος του ΟΑΣΘ καθ. Γιώργος Σκόδρας, ήδη ή MED BUS & TRUCK...