Έρευνα: Ο χάρτης των 1.500 χαμένων παιδιών της Θεσσαλονίκης

Ο Σαμπετάι και η Εστέρ Καμχή, δύο αδέλφια 13 και 9 ετών, ήταν μαθητές στο 7ο δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης μέχρι το 1943, οπότε το νήμα της ζωής τους κόπηκε βίαια. Τα δύο αδέλφια ήταν δύο από τους 1.476 εβραίους μαθητές σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία της Θεσσαλονίκης, η πλειονότητα των οποίων δεν επέστρεψε ποτέ από τα ναζιστικά στρατόπεδα.

Τα ονόματά τους θα παρέμεναν για πάντα στη λήθη, αν δύο ερευνητές δεν έκαναν βουτιά στη σκόνη και την υγρασία των αρχείων, για να τα ανασύρουν μέσα από σχολικά μαθητολόγια, ελέγχους και άλλα έγγραφα που εντόπισαν σε σχολεία και στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και στο Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας. Η Αγγελική Γαβριήλογλου και ο Χρίστος Χατζηιωαννίδης άρχισαν να ψάχνουν για στοιχεία από το 2016 και συνεχίζουν μέχρι σήμερα, ενώ από τον Ιούνιο του 2018 η έρευνα υιοθετήθηκε από το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης και την Έδρα Εβραϊκών Σπουδών του ΑΠΘ.

gavriloglou-xatziioannidis.jpg

Έρευνα σε 22 σχολεία

Η αρχή της έρευνάς τους έγινε από τα μαθητολόγια του 55ου σχολείου. Συνολικά βρήκαν στοιχεία από 14 σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και οκτώ σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, κυρίως από σχολεία του κέντρου της Θεσσαλονίκης, ενώ στις ανατολικές και δυτικές συνοικίες διαπίστωσαν ότι τα αρχεία ήταν από ελλιπή έως ανύπαρκτα. «Ανασύραμε δεκάδες μαθητολόγια και ελέγχους από υπόγεια, από γεμάτα υγρασία μπαούλα και παρατημένες ντουλάπες και τα φωτογραφήσαμε σελίδα σελίδα, γεμίζοντας τα χέρια μας με σκόνη δεκαετιών. Όταν βρίσκαμε κάποιο όνομα, ενθουσιαζόμασταν, ενώ όταν πανηγυρίζαμε για τα πρώτα εκατό ονόματα, δεν νομίζω να είχαμε σκεφτεί πως θα φτάναμε τα 1.500», θυμάται ο Χρίστος Χατζηιωαννίδης. Φυσικά υπήρχαν και δυσκολίες: « ‘Μα στη γειτονιά δεν υπήρχαν εβραίοι’, ‘τι θέλετε και τα σκαλίζετε τώρα αυτά’ τους έλεγαν κάποιοι από τους εκπαιδευτικούς. Αυτές οι περιπτώσεις όμως ήταν ελάχιστες. Συναντήσαμε εκπαιδευτικούς οι οποίοι με χαρά, αναγνωρίζοντας τη σημασία της διάσωσης και ανάδειξης της πληροφορίας των αρχείων τους, μας άνοιξαν τις πόρτες των σχολείων τους και μας καλοδέχτηκαν».«Με κάθε αρχείο που κοιτούσαμε ήμασταν σε θέση να δείξουμε ότι η συνύπαρξη μεταξύ εβραίων και χριστιανών στη γειτονιά και στο σχολείο ήταν κομμάτι της καθημερινότητας, μιας καθημερινότητας που διακόπηκε βίαια κατά τη διάρκεια της ναζιστικής Κατοχής» προσθέτει ο ίδιος.

ebraioi-mathites1.jpg

Μόλις 190 επιβίωσαν του Ολοκαυτώματος

Σύμφωνα με την έρευνα, το 1940 στη Θεσσαλονίκη φοιτούσαν σε διάφορα σχολεία (κοινοτικά, ιδιωτικά, ξένα και δημόσια) 7.322 εβραίοι μαθητές και μαθήτριες. Μάλιστα στα 92 δημόσια σχολεία της πόλης ένας στους τρεις μαθητές ήταν εβραίος (839 σε σύνολο 2.423). Χάρη στην εργασία των δύο ερευνητών γνωρίζουμε τα ονόματα του ενός πέμπτου του συνόλου των εβραίων μαθητών.

Οι ερευνητές αποδελτίωσαν για κάθε ένα από τα 1.476 παιδιά το ονοματεπώνυμο και το πατρώνυμο, την ημερομηνία γέννησης, την ηλικία, το επάγγελμα του πατέρα και την τάξη φοίτησης.

Η διαταγή του Μαξ Μέρτεν στις 6 Φεβρουαρίου 1943 για τον περιορισμό του εβραϊκού πληθυσμού σε γκέτο «διέρρηξε βίαια την καθημερινότητα της βαθιά ριζωμένης σε όλη την πόλη εβραϊκής κοινότητας» σημειώνει η Αγγελική Γαβριήλογλου. Όταν στα μέσα Μαρτίου αρχίζουν οι εκτοπίσεις των εβραίων με τα τρένα, κόβεται το νήμα της (σχολικής και όχι μόνο) ζωής των παιδιών. «Στα μαθητολόγια, εκεί που γράφονταν οι βαθμοί κάθε μαθητή, οι σημειώσεις αναφέρουν: «μετανάστευσε», «διέκοψε», «απεσύρθη». Τα μικρά παιδιά που έφταναν στα ναζιστικά στρατόπεδα εξοντώνονταν αμέσως, αφού θεωρούνταν μη ικανά για εργασία. Από τους έφηβους, οι ελάχιστοι που επιβίωναν στην πρώτη διαλογή, πέθαιναν από την εξαντλητική εργασία και την πείνα».

Διασταυρώνοντας τα στοιχεία από τα σχολικά αρχεία με αυτά του Ιστορικού Αρχείου της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης. οι δύο ερευνητές κατέληξαν ότι από τους 1.476 μαθητές και μαθήτριες οι 688 είναι επιβεβαιωμένα θύματα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, οι 598 παραμένουν ανεπιβεβαίωτα θύματα, αλλά η πιθανότητα να επέζησαν είναι μηδενική και μόλις 190 είχαν επιβιώσει του Ολοκαυτώματος.

ebraio-mathites2.jpg

Κάθε κουκκίδα και μία ιστορία

Τα δεδομένα από τα σχολικά αρχεία αποτυπώθηκαν σε έναν διαδραστικό χάρτη, που δημιουργήθηκε από το μηχανικό ηλεκτρονικών υπολογιστών Χρήστο Πανουργιά. Ο χάρτης δείχνει τον αριθμό των παιδιών σε κάθε σχολική μονάδα και τη διασπορά τους σε όλη την πόλη. Η πρώτη φάση της ερευνητικής εργασίας παρουσιάζεται στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης από τον Σεπτέμβριο του 2019.

«Πέρα από τα ποσοστά που μετρούν το θάνατο ή την επιβίωση, συμπεράσματα αναγκαία, σημαντικό είναι να θυμόμαστε πάντα ότι η κάθε κουκκίδα στο χάρτη αντιπροσωπεύει ουσιαστικά και μία ολόκληρη οικογένεια. Το κάθε παιδί είχε τη δική του ζωή, τις δικές του εμπειρίες και συνεπώς τη δική του μοναδική ιστορία» λέει η Αγγελική Γαβριήλογλου.

Οι δύο ερευνητές συγκεντρώνουν κι άλλα αρχεία, ώστε να εμπλουτίσουν το χάρτη με νέα ονόματα κι αναζητούν κάποιους από τους χριστιανούς συμμαθητές των παιδιών με το κίτρινο άστρο, που ξαφνικά εξαφανίστηκαν. Αναρωτήθηκαν άραγε τι τους συνέβη; Γιατί έμειναν άδειες οι σχολικές αίθουσες και οι αυλές; Πώς να άλλαξε άραγε η καθημερινότητα στο σχολείο;

«Στόχος μας είναι μέσα από τη χρήση του ως εκπαιδευτικό εργαλείο να προκαλέσει το ενδιαφέρον των νέων μαθητών και να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη των χιλιάδων παιδιών που χάθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης» λένε στη «Θ» οι δύο ερευνητές.

Πηγή: makthes.gr

Αν παρατηρήσετε κάποιο σφάλμα, επισημάνετε το επιθυμητό κείμενο και πιέστε Ctrl + Enter για να ενημερώσετε τον διαχειριστή για αυτό.
Δεν υπάρχουν ακόμη συστάσεις
Log in ,
to rate and recommend

Σχόλια

Διάφορα
Σχεδιάζει διαδρομή που θα συνδέει Θεσσαλονίκη – Βέροια – Πιερία στο πλαίσιο ευρωπαϊκού προγράμματος Ένα νέο τουριστικό προϊόν βασισμένο στις αρχές της αειφορίας και της βιωσιμότητας δημιουργεί ο Δήμος Θεσσαλονίκης, σχεδιάζοντας μια διαδρομή που συνδέει τη Θεσσαλονίκη με την Βέροια και την Πιερία. Το συγκεκριμένο εγχείρημα εντάσσεται στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Med Pearls όπου συμμετέχουν φορείς από άλλες πέντε μεσογειακές χώρες: την Ιταλία, την Ισπανία, την Ιο...
Διάφορα
Πρόκειται για την πεζογέφυρα που συνδέει Αμπελόκηπους με Μοναστηρίου στο ύψος της οδού Καλλιθέας To θέμα της αντικατάστασης της παλαιάς (άνω των 70 ετών) μεταλλικής πεζογέφυρας που βρίσκεται πάνω από τις γραμμές του ΟΣΕ στο ύψος της οδού Καλλιθέας και συνδέει τους Αμπελόκηπους με την οδό Μοναστηρίου και αντιστρόφως τέθηκε στη διάρκεια συνάντησης που είχε ο δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης - Α’ αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ κ. Λάζαρος Κυρίζογλου με τον πρόεδρο της ΟΣ...
Περιστατικά
Μέχρι και σε δέντρο κρέμασαν ηλεκτρικό πατίνι άγνωστοι στη Θεσσαλονίκη. Μετά τα περιστατικά με νεαρούς να πετάνε τα πατίνια στον Θερμαϊκό έρχεται να προστεθεί και αυτό το συμβάν που σημειώθηκε στην πλατεία της Αγίας Σοφίας, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Σημειώνεται ότι συνεργεία του δήμου είχαν προχωρήσει στην ανάσυρση ηλεκτρικών πατινιών από την θάλασσα. πηγή: thestival.gr
Περιστατικά
Σε μία σοκαριστική καταγγελία προχώρησαν δύο εκπρόσωποι του Φιλοζωικού Σωματείου Προστασίας και Πρόνοιας των Ζώων, για κυνηγό που κακοποιεί σκύλους. Όπως κατήγγειλαν στις αστυνομικές Αρχές, στις 19 Φεβρουαρίου, βρήκαν δεκάδες σκυλιά σκελετωμένα και αλυσοδεμένα να ζούνε μέσα σε άθλιες συνθήκες, σε θερμοκήπιο στην επαρχιακή οδό Θεσσαλονίκης – Πολυγύρου, κοντά στη Νέα Ραιδεστό. Σύμφωνα με το zoosos.gr, η Κορίνα Καραταράκη και η Ιωάννα Ιωακειμοπούλου κάλεσαν τ...
Εγκληματικότητα
Ένας 84χρονος συνελήφθη χθες το μεσημέρι στη Θεσσαλονίκη από την Αστυνομία για προσβολή γενετήσιας αξιοπρέπειας. Ο ηλικιωμένος πλησίασε την 16χρονη, πιθανότατα Ρομά, μπροστά στα Lidl Καλαμαριάς και της ζήτησε να συνευρεθούν έναντι χρηματικής αμοιβής. Το περιστατικό καταγγέλθηκε στο ΤΑ Καλαμαριάς από τους γονείς της ανήλικης. πηγή: thestival.gr
Διάφορα
Σήμερα κατά πάσα πιθανότητα θα βρέχει και θα περιμένουμε κάτω από ένα μπαλκόνι το λεωφορείο που θα είναι ασφυκτικά γεμάτο ή ένα ταξί να μας βολέψει κάπου ανάμεσα στους άλλους τρεις επειδή θα γίνεται χαμός και πρέπει όλοι να εξυπηρετηθούν. Περιμένοντας λοιπόν να θυμάστε πως νέα λεωφορεία στη Θεσσαλονίκη θα έρθουν το 2022, η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για την “εμπλοκή” των ΚΤΕΛ έχει παγώσει, ο διαγωνισμός για απόκτηση με leasing είναι ακόμα στα σπάργαν...
Διάφορα
Τριήμερη απεργιακή κινητοποίηση, από την ερχόμενη Δευτέρα έως και την Τετάρτη, καθώς και στάσεις εργασίας, σήμερα και αύριο, από τις 9.00 ως τις 11.00 και από τις 12.00 ως τις 14.00, αποφάσισε το Σωματείο Ταχυδρόμων Περιφερειακής Διεύθυνσης Θεσσαλονίκης των ΕΛΤΑ, εκφράζοντας την ανησυχία του για την «έλλειψη σχεδιασμού» για το μέλλον της επιχείρησης και για κινήσεις «συρρίκνωσης» και «απαξίωσης» των ΕΛΤΑ.    Η απόφαση για τις κινητοποιήσεις αφορά τον χώρο...
Διάφορα
Τρικάκια και μπογιές στις προτομές στον προαύλειο χώρο της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης πέταξαν αντιεξουσιαστές τα ξημερώματα της Τετάρτης, περίπου στις 03:30. Του ανταποκριτή μας από το thestival.gr στη Θεσσαλονίκη Συγκεκριμένα, μέλη της Ελευθεριακής Πρωτοβουλίας Θεσσαλονίκης από την οδό Βογατσικού πέταξαν μπογιές και τρικάκια  «ενάντια στον σκοταδισμό και τον εθνικισμό» ενώ λίγες ώρες αργότερα ανάρτησαν στο διαδίκτυο σχετικό βίντεο Στην ανακοίνωσή τους αναφέρ...
Διάφορα
Να το κάνεις το τσιμπούσι αλλά να το κάνεις σωστά. Ιδού μερικές σκέψεις για το πώς μπορείς να γλιτώσεις τις... κακοτοπιές! Μέρα πού' ναι! 1. Καλό είναι να μην καθίσεις στο τραπέζι της Τσικνοπέμπτης νηστική από όλη τη μέρα. Θα "πέσεις με μούτρα" και στο τέλος, δεν θα φας, αλλά θα σε... φάει! Προτίμησε, λοιπόν, να έχεις φάει κάτι ελαφρύ για μεσημεριανό και ένα φρούτο ή νηστικοί στο τσιμπούσι της Τσικνοπέμπτης… Αν πρόκειται να τσικνίσεις το μεσημέρι φάε κάτι...