Η ελληνική φύση στολίζει με τα λουλούδια της τον Επιτάφιο (ΦΩΤΟ)

Πασχαλιές, ζουμπούλια, ανεμώνες, μαργαρίτες, άσπρα, μωβ, κίτρινα και μπλε λουλουδάκια του αγρού, κρίνοι, τριαντάφυλλα, άνθη λεμονιάς και βιολέτες, αποτελούν τα "στολίδια" που Επιταφίου που επιλέγονται κάθε χρόνο από την ελληνική ύπαιθρο ή από επαγγελματίες ανθοδέτες.

Τα φυτικά είδη που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για το στολισμό του Επιταφίου αποτέλεσαν το θέμα της πτυχιακής εργασίας της σπουδάστριας στο Τμήμα Δασοπονίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Καρπενησίου του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Βασιλικής Καλτσή, με επιβλέποντα καθηγητή τον Δρ Γιώργο Φωτιάδη.

"Το έθιμο του στολισμού του Επιταφίου θέλει τις νέες γυναίκες κυρίως, της κάθε ενορίας, να ξενυχτούν στολίζοντας τον ξυλόγλυπτο επιτάφιο με κάθε λογής μυρωδάτα και μη, ανοιξιάτικα λουλούδια. Συνήθως τα λουλούδια μαζεύονται από το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης από τους κήπους και τις αυλές των σπιτιών στα χωριά καθώς και αγριολούλουδα από τα χωράφια. Έτσι χρησιμοποιούν μια μεγάλη γκάμα λουλουδιών αφού την άνοιξη στη χώρα μας όλη η φύση μοσχοβολάει. Πολλές φορές ο στολισμός του Επιταφίου καταλήγει σε πραγματικά έργα τέχνης με μοτίβα αγγέλων, σταυρών και γραμμάτων που σχεδιάζονται πρώτα σε χαρτί. Πίσω από τα χρώματα των λουλουδιών κρύβονται συμβολισμοί, έτσι το κόκκινο συμβολίζει το αίμα, το μωβ το πένθος και το λευκό την αγνότητα. Στις σύγχρονες πόλεις τη θέση των γυναικών παίρνουν συνήθως επαγγελματίες ανθοδέτες επιστρατεύοντας πλήθος από εξωτικά λουλούδια και πρασινάδες” διαπιστώνεται στην πτυχιακή εργασία.

Φυλαχτό ή φάρμακο τα λουλούδια

Τα λουλούδια, με τα οποία στολίζεται ο Επιτάφιος, σύμφωνα με την έρευνα της κ.Καλτσή, "έχουν μαγική δύναμη, αν είναι κλεμμένα από ξένους κήπους".

"Κι αν αφαιρεθούν από τον Επιτάφιο, μετά τη λήξη της τελετής, έχουν ακόμα πιο δραστική ενέργεια : σαν φυλαχτά ή σαν φάρμακα (βρασμένα με λίγο νερό στα κάρβουνα) για τα άρρωστα παιδιά" προσθέτει.

Τα λουλούδια που έπαιρναν οι πιστοί από τον Επιτάφιο θεωρούνταν ευλογημένα και τα τοποθετούσαν στο εικονοστάσι του σπιτιού. Οι γυναίκες έφτιαχναν με αυτά φυλαχτά για τους ναυτικούς και άλλοι τα χρησιμοποιούσαν σαν γιατρικό για τον πονοκέφαλο.

Αν οι ανάγκες ήταν διαφορετικές, είχαν και άλλη χρήση:

Τα κορίτσια της Σκοπέλου τα έβαζαν κάτω από το μαξιλάρι τους για να δουν ποιον θα παντρευτούν, ενώ στην Κρήτη τα χρησιμοποιούσαν για το έθιμο της ανανέωσης της ζύμης του ψωμιού. Σύμφωνα με την παράδοση, υπήρχε η αντίληψη ότι το ψωμί χάνει τη δύναμή του και χρειάζεται ανανέωση, άρα η νέα ζύμη έπρεπε να ευλογηθεί. Έτσι τη Μεγάλη Παρασκευή, όταν ο παπάς διάβαζε το πρώτο Ευαγγέλιο, θεωρείται ότι "καινουργιώνεται το προζύμι". Αν μάλιστα τοποθετούνταν και ένα λουλούδι του Επιταφίου μέσα του, τόσο το καλύτερο. Το έθιμο μπορεί να τηρείται ακόμα σε μερικές περιοχές της Κρήτης αλλά ακόμα και σε παραδοσιακούς Κρητικούς φούρνους στην υπόλοιπη Ελλάδα.

Για την πτυχιακή εργασία χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία που αντλήθηκαν από βιβλιογραφικές πηγές και το διαδίκτυο όμως το μεγαλύτερο τμήμα των πληροφοριών, προήλθαν από συνεντεύξεις, από τον Σεπτέμβριο του 2018 έως τον Μάρτιο του 2019, σε διάφορα μέρη της Ελλάδας (Καστοριά, Καρδίτσα, Λάρισα, Αγρίνιο, Θεσσαλονίκη, Καρπενήσι, Καλαμάτα, Σαλαμίνα, Μυτιλήνη, Σάμος, Κρήτη, Λήμνος, Κέρκυρα, Ιωάννινα).

Οι συνεντεύξεις έγιναν κυρίως με ηλικιωμένες οι οποίες συμμετείχαν παλαιότερα στον στολισμό του επιταφίου, ώστε να είναι δυνατή η εύρεση των, όσο το δυνατό γίνεται, αυτοφυών ειδών που συλλέγονταν από την ύπαιθρο.

Στολισμός με ποπ- κορν!

Γυναίκες από την ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης, καθώς και από τη Δράμα χρησιμοποιούσαν για το στολισμό του Επιταφίου στην περιοχή τους γιρλάντες με ποπ - κορν, πράγμα μοναδικό, που δε συναντάται πουθενά αλλού σ’ όλη την Ελλάδα. Επίσης στόλιζαν κυρίως με πασχαλιές και ζουμπούλια. Ιδιαίτερα στην Καστοριά, στόλιζαν με πρίμουλα ή κουλιάστραντο όπως ονομάζουν τοπικά αυτό το είδος.

Στη Θεσσαλία, από τις μαρτυρίες γυναικών της ευρύτερης περιοχής της Καρδίτσας, χρησιμοποιούσαν κι εξακολουθούν-στα χωριά κυρίως- να το κάνουν, πασχαλιά, φόρμιο, βιολέτα, χρυσάνθεμο και διάφορα είδη ορχιδέας.

Στη Λάρισα χρησιμοποιούσαν το αγιόκλημα στις κολώνες, γιρλάντες με πασχαλιές και μικρά κίτρινα αναρριχώμενα τριαντάφυλλα καθώς και ανεμώνες, φρέζιες, ίρις και καμέλιες.

Αμάραντο στην Ηπειρο και δακράκι στην Ευρυτανία

Στα Ιωάννινα, το κύριο είδος ήταν ο αμάραντος σε διάφορα χρώματα και ανάλογα με το πότε έπεφτε η γιορτή του Πάσχα, ο νάρκισσος. Πασχαλιές έκοβαν για τον Επιτάφιο στο Ζαγόρι και στο Μέτσοβο οι βλάχοι χρησιμοποιούσαν πρίμουλα.

Μαρτυρίες από γυναίκες που στόλιζαν τον Επιτάφιο στην ευρύτερη περιοχή του Αγρινίου δείχνουν ότι κυρίως χρησιμοποιούσαν χιονάκι και πρίμουλα το οποίο μάλιστα στο Καρπενήσι και στο Κρίκελο Ευρυτανίας ονομάζουν δακράκι επειδή λένε συμβολίζει τα δάκρυα της Παναγιάς. H πρίμουλα είναι πρώιμο λουλούδι της άνοιξης, πολύ κοινό και χρησιμοποιείται ευρέως στο στολισμό του Επιταφίου, ιδιαίτερα όταν το Πάσχα είναι νωρίς.

Γυναίκες της Κέρκυρας θυμούνται λεμονανθούς να πρωταγωνιστούν στο στολισμό και να προσδίδουν εξαιρετικό άρωμα και "ανατολίτικη" ομορφιά με τις γιρλάντες που έφτιαχναν. Στην Κεφαλονιά, η παράδοση θέλει τις γυναίκες να ξενυχτούν στολίζοντας την ξυλόγλυπτη κατασκευή με λουλούδια όλων των χρωμάτων και των αρωμάτων. Χρησιμοποιούν ποικιλόμορφα μυρωδάτα αγριολούλουδα αλλά και ήμερα, που μαζεύουν τα παιδιά από τους ανοιξιάτικους κήπους, τις αυλές και τα χωράφια. Κυριαρχούν οι βιολέτες που είναι χαρακτηριστικό λουλούδι σε όλες τις αυλές του νησιού.

Στην Καλαμάτα, σίγουρα τη δεκαετία 1950-1960, στόλιζαν μόνο με λευκά άνθη τον επιτάφιο, γιρλάντες με λεμονανθούς, λευκές βιολέτες και κάλλες. Απ’ την άλλη μεριά, στη Σαλαμίνα συγκεκριμένα, έκαναν γιρλάντες με λευκές μαργαρίτες, λευκά κρίνα και σκυλάκια τα οποία εκεί ονομάζουν μπλε της θάλασσας και πάνω στο νεκρικό τραπέζι του Επιταφίου έριχναν ροδοπέταλα, πασχαλιές και μικρά τριαντάφυλλα.

Τα λουλούδια στα νησιά του Αιγαίου

Στη Μυτιλήνη γυναίκες μαρτυρούν ότι έφτιαχναν συνθέσεις με λίλιουμ και οριεντάλ κυρίως, καθώς και ζέρμπερα, αλστρομέρια, χρυσάνθεμα, ανθούριο κόκκινο, πάπια -τοπική ονομασία για το φυτό κάλλα, γυψοφύλλη, αμάραντο, αβγιανό - μωβ φυτό που βρίσκεται στο βουνό και μοσχοβολάει (η λεβάντα).

Στη Σάμο πάλι θυμούνται να χρησιμοποιούν κυρίως πασχαλιά (λαμπρίτσα), δεντρολίβανο, μαργαρίτες, τριαντάφυλλα, κρίνους κι ανάλογα με το πότε έπεφτε το Πάσχα, κίτρινα και μπλε ζουμπούλια.

Στην Κρήτη στόλιζαν με ό,τι λουλούδια είχαν στο χωριό, τριαντάφυλλα, γαριφαλιές, κρίνα κι έφτιαχναν στεφάνια με λεμονανθούς.

Στη Νάξο στόλιζαν με κρίνα -ο λευκός κρίνος εδώ δεν είναι ο κλασσικός αλλά ξενικό είδος-, δεντρολίβανο, πασχαλιές, τριαντάφυλλα, βιολέτες, γαρίφαλα και γλαδιόλες που τα δένανε με κλωστή. Η βάση είναι το δεντρολίβανο, το οποίο παλιά έβαζαν και στο νεκρικό κουτί στους πεθαμένους και αλιφασκιά για το μαξιλάρι του (φασκομηλιά). Ο κορμός λοιπόν του Επιταφίου, οι τέσσερις κολώνες του ντύνονταν με δεντρολίβανο και το κυρίαρχο λουλούδι είναι η βιολέτα. Μετά την Κυριακή του Θωμά, την πρώτη Κυριακή μετά το Πάσχα, τα άνθη του Επιταφίου μοιράζονται στους κτηνοτρόφους και με αυτά και κερί του Επιταφίου θυμιάζουν τα ζωντανά, ή τα χρησιμοποιούν σε περιπτώσεις ασθένειας και για το κακό το μάτι.

Τέλος στη Λήμνο χρησιμοποιούσαν βιόλες, κατιφέδες, πάπιες, γαρύφαλλα, τριαντάφυλλα και πάνω στο σταυρό έβαζαν στάχια για καλή σοδειά.

Λουλούδια από την ανοιξιάτικη ύπαιθρο στον Επιτάφιο

Όπως καταλήγει στην πτυχιακή της η κ.Καλτσή, τα λουλούδια που χρησιμοποιούνται στο στολισμό των Επιταφίων είναι κυρίως τα λουλούδια που φύονται, σε κάθε περιοχή, την άνοιξη. Συνήθως, μάλιστα, είναι από φυτά που μπορούσαν να μεταφυτευτούν σε κήπους ως καλλωπιστικά (όπως π.χ. οι πασχαλιές, οι κρίνοι και οι πρίμουλες). Παράλληλα, υπάρχουν κάποια κοινά είδη που χρησιμοποιούνται σε όλη την Ελλάδα, με πρωταγωνιστή την πασχαλιά, τη βιολέτα και διάφορα είδη κρίνων. Στη βόρεια και κεντρική Ελλάδα χρησιμοποιούσαν σχεδόν παντού την πρίμουλα, ενώ στη νότια Ελλάδα πολλά και διαφορετικά είδη της οικογένειας Asteraceae, που έχουν τη μορφή μαργαρίτας, καθώς και τους λεμονανθούς και επιπρόσθετα στα νησιά το δεντρολίβανο. Για τις κολώνες χρησιμοποιούσαν κυρίως αναρριχώμενα είδη.

"Ενδιαφέρον", αναφέρει η κ.Καλτσή, "παρουσιάζει η συσχέτιση των φυτών που χρησιμοποιούνται με διάφορα θέματα, όπως ο λευκός κρίνος, το Lilium candidum (που είναι ο κρίνος της Παναγιάς), η πρίμουλα που θεωρείται το δάκρυ του Θεού, ενώ π.χ. στη Λήμνο τοποθετούν στις κολώνες στάχυα (είδη της οικογένειας των αγρωστωδών) για να πάει καλά η σοδειά". Τέλος, επισημαίνεται ότι προτιμούνται λευκά άνθη, που συμβολίζουν την αγνότητα, μωβ που είναι σύμβολα του πένθους και κόκκινα που συμβολίζουν το αίμα του Χριστού ενώ έχει σημασία αν το Πάσχα είναι νωρίς ή αργά για τα είδη που θα στολίσουν τον Επιτάφιο, αφού άλλα ανθίζουν νωρίς την άνοιξη κι άλλα αργότερα.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Αν παρατηρήσετε κάποιο σφάλμα, επισημάνετε το επιθυμητό κείμενο και πιέστε Ctrl + Enter για να ενημερώσετε τον διαχειριστή για αυτό.

Σχόλια

Υγεία
Οι δίαιτες διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στη διατήρηση της υγείας. Οι ερευνητές έχουν δηλώσει ότι χωρίς προσεκτική διατροφή, ένα άτομο δεν μπορεί να χάσει βάρος ή να έχει απλά μια υγιεινή ζωή, ακόμα κι αν πάει στο γυμναστήριο σε καθημερινή βάση. Υπάρχουν πολλοί λόγοι που συμβαίνει αυτό, αλλά το κύριο είναι ότι η διατροφή είναι η κύρια πηγή θρεπτικών ουσιών που το σώμα δεν είναι σε θέση να παράγει από μόνο του. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πολλοί άνθρω...
Κοινωνία
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 5 Ιουνίου και ο Δήμος Θεσσαλονίκης συμμετέχει ενεργά στον εορτασμό. Για το 2020, φέτος, προγραμματίζονται  τριήμερες δράσεις εθελοντισμού όπου τρείς Αντιδήμαρχοι  – Περιβάλλοντος και Πρασίνου Σωκράτης Δημητριάδης, Καθαριότητας και Ανακύκλωσης Νίκος Ζεϊμπέκης και  Αθλητισμού, Νεολαίας και Εθελοντισμού Πέτρος Λεκάκης-με τις αντίστοιχες Διευθύνσεις, θα οργα...
Κοινωνία
Ανακοινώθηκαν οι μειώσεις στα εισιτήρια των ΜΜΜ που θα ισχύσουν από την Δευτέρα 1 Ιουνίου 2020. Πιο αναλυτικά: Στην Αθήνα η τιμή του βασικού εισιτηρίου του ΟΑΣΑ ορίζεται στο 1.20 ευρώ αντί για 1.40 που ισχύει έως σήμερα – δηλαδή στρογγυλοποιείται προς τα κάτω και πέραν του ποσοστού μείωσης του Φ.Π.Α. Υπενθυμίζεται ότι το μεμονωμένο εισιτήριο είχε αυξηθεί στο 1,40 ευρώ μετά το 2015. Στη Θεσσαλονίκη, μετά τη μείωση του ΦΠΑ, το μεμονωμένο εισιτήριο του ΟΑΣΘ θ...
Εγκληματικότητα
Μια ανατριχιαστική υπόθεση εξαφάνισης 40χρονης τοξικομανούς που ξεπερνά και τα πιο τρομακτικά κινηματογραφικά θρίλερ, βρίσκεται στο μικροσκόπιο των διωκτικών αρχών, εδώ στη Θεσσαλονίκη. Μετά από 2,5 χρόνια ερευνών, εισαγγελία και αστυνομία συνέλαβαν έναν 38χρονο, τον οποίο κατηγορούν για ανθρωποκτονία, καθώς και για τον φρικιαστικό τρόπο με τον οποίο φέρεται ότι εξαφάνισε το πτώμα της. Αστυνομικοί του τμήματος δίωξης ανθρωποκτονιών της Ασφάλειας συνέλαβαν,...
Περιστατικά
Τους οικείους της αναζητά μία γυναίκα, η οποία εντοπίστηκε σήμερα στην περιοχή του Λευκού Πύργου, στη Θεσσαλονίκη. Σύμφωνα με την ανακοίνωση που εξέδωσε η "Γραμμή Ζωής", η γυναίκα αδυνατεί να θυμηθεί τα προσωπικά της στοιχεία και τα στοιχεία των οικείων της. Η γυναίκα, ηλικίας περίπου 65 ετών σύμφωνα με τη Γραμμή Ζωής, φοράει μαύρη μπλούζα, μαύρο παντελόνι, μαύρη ζακέτα, μαύρα παπούτσια και φέρει ρολόι χειρός. Όποιος γνωρίζει κάτι μπορεί να καλέσει στο 106...
Οικονομία
Τις διατάξεις για τους εργαζόμενους που έχουν δικαίωμα επαναπρόσληψης στην φετινή τουριστική περίοδο αλλά και για τους εποχιακά εργαζόμενους και οι οποίοι απασχολούνται εποχικά στον τομέα των μεταφορών, στα ξενοδοχεία και τον τουρισμό γενικότερα παρουσίασε στη Βουλή ο υπουργός Εργασίας Γιάννης Βρούτσης. Οι διατάξεις αυτές θα περιλαμβάνονται σε τροπολογία που θα κατατεθεί και θα αφορά το πρόγραμμα συνεργασία. Επίδομα 534 ευρώ σε όσους μπουν σε αναστολή Ο κ....
Κοινωνία
Το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος, ως είθισται, αποτελεί το πρώτο επίσημο τριήμερο σύντομων διακοπών και αποδράσεων για το καλοκαίρι. Υπό κανονικές συνθήκες, τέτοιες μέρες, δημοφιλείς προορισμοί, τα ελληνικά νησιά και τα καλοκαιρινά θέρετρα «βουλιάζουν» από επισκέπτες. Τα πλοία αναχωρούν από τα λιμάνια με πληρότητες που αγγίζουν το 100%, το ίδιο και τα αεροπλάνα που απογειώνονται από τα αεροδρόμια ενώ η κίνηση στις εθνικές οδούς είναι ιδιαίτερα αυξημένη.  Ωσ...
Πολιτική
Η κρατική τηλεόραση της Τουρκίας (ΤRT) έστησε ένα ομοίωμα τείχους ακριβώς έξω από το χώρο του Μουσείου της Αγίας Σοφίας και το βράδυ αναμένεται να γίνει ένα τηλεοπτικό σόου αναπαράστασης της 29ης Μαΐου του 1453, σύμφωνα με τον ΣΚΑΪ. Επίσης, σύμφωνα με νεότερες πληροφορίες που μετέδωσε το kathimerini.gr, η προσευχή θα γίνει στην αυλή ωστόσο δεν αποκλείεται ιμάμης να απευθύνει κάλεσμα για προσευχή από το εσωτερικό. Την αποδοκιμασία της κυβέρνησης στις φιέστε...
Κοινωνία
Τις επόμενες ημέρες αναμένεται να γίνουν γνωστοί οι δρόμοι που θα πεζοδρομηθούν στα όρια του δήμου Θεσσαλονίκης, προκειμένου να μπορέσουν οι επιχειρηματίες της εστίασης που δραστηριοποιούνται σε αυτούς να αναπτύξουν τα τραπεζοκαθίσματά τους περαιτέρω, με την πεζοδρόμηση της Λεωφόρου Νίκης συγκεκριμένες μέρες και ώρες να παραμένει στο τραπέζι των συζητήσεων, όπως τόνισε στην «Βεράντα Αριστοτέλους» του Radio North 98 ο αντιδήμαρχος Διοικητικής Μεταρρύθμισης...