Όταν η Θεσσαλονίκη είχε καρναβάλι και ήταν το μεγαλύτερο των Βαλκανίων. Το γλέντι στην πλατεία Ιπποδρομίου και οι μασκαράδες που έλεγαν «απαγορευμένα» τραγούδια (φωτο)

Η Θεσσαλονίκη είχε παράδοση στο γιορτασμό της Αποκριάς. Οι αναμνήσεις παλιών Θεσσαλονικιών μιλούν για θεσμό που απέκτησε φήμη από τα μέσα του 19ου αιώνα έως τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Μετά το 1925, με τον ερχομό των προσφύγων, το θεσσαλονικιώτικο καρναβάλι άρχισε να φθίνει και στη δεκαετία του 1930 έχασε την παραδοσιακή του αίγλη.

Το καρναβάλι της Θεσσαλονίκης ήταν στις αρχές του 20ού αιώνα το μεγαλύτερο στα Βαλκάνια. Από την Τσικνοπέμπτη ως την Κυριακή της Αποκριάς έβγαιναν μασκαρεμένοι στους δρόμους άνδρες και γυναίκες, ενώ η πόλη κατακλυζόταν από επισκέπτες που έρχονταν απ΄ όλη τη Μακεδονία. Ήταν ένα καρναβάλι αυθόρμητο, ενώ το κομφετί που πετούσαν μεταξύ τους ήταν μια παλιά συνήθεια. Παρά την οθωμανική διοίκηση, ως το 1912, το μασκάρεμα ήταν ελεύθερο. Υπήρχε και η παράδοση, τα έξοδα για τις ενδυμασίες των αποκριάτικων ομάδων με πρόσωπα της ελληνικής ιστορίας να καταβάλουν οι εύπορες τάξεις της πόλης. Αρχαίες στολές, περικεφαλαίες και οπλισμός από χαρτόνι, χλαμύδες και άλλες φορεσιές. Πέρα από τις αρχαιοελληνικές αμφιέσεις, υπήρχαν και άλλοι θίασοι, οι κλασικοί παλιάτσοι, πιερότοι, κολομπίνες, αρλεκίνοι, ναύαρχοι, στρατηγοί, ναπολέοντες, μαχαραγιάδες, ανατολίτισσες με φερετζέδες, και μασκαρέματα από τα λαϊκά δρώμενα της εποχής.

Του Χρίστου Ζαφείρη από την προσωπική του ιστοσελίδα thessmemory.gr

Επίκεντρο η πλατεία Ιπποδρομίου

Στην προπολεμική Θεσσαλονίκη, κέντρο του καρνάβαλου ήταν η πλατεία Ιπποδρομίου, το Ποδρόμι ή Προδρόμι, όπως το έλεγαν οι παλιοί Θεσσαλονικείς, μπροστά στην εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου. Εκεί γινόταν η παρέλαση όλων των μασκαρεμένων με τις «καμήλες», τα γαϊτανάκια, ολόκληρες μπάντες με χάλκινα και τύμπανα, παραδοσιακοί θίασοι με σύγχρονες μεταμφιέσεις του Νέου Κόσμου που χόρευαν φοξ τροτ, βαλς και άλλους «ευρωπαϊκούς» χορούς. Έφταναν στο Ποδρόμι από όλες τις συνοικίες της πόλης, από την Καμάρα, από το Κουλέ Καφέ, από τον Άγιο Αθανάσιο, από το Διοικητήριο.

Άλλοι θίασοι έρχονταν καβάλα σε άλογα και γαϊδούρια, άλλοι σε κάρα και παϊτόνια και άλλοι πεζοί. Οι μασκαρεμένοι τραγουδούσαν ευτράπελα και «απαγορευμένα» τραγούδια με σκωπτικό περιεχόμενο που προκαλούσαν μόνο γέλιο, έκαναν φραστικά πειράγματα προς τις γυναίκες που συνωστίζονταν στα πεζοδρόμια ή κατέκλυζαν τα μπαλκόνια. Αλληλοπειράζονταν και πετούσαν σοκολάτες, σερπαντίνες και κομφετί.

Λατέρνες, ρομβίες, πάνω στις άμαξες, κιθάρες, ντουντούκες και ζουρνάδες, καραμούζες και ντέφια, ξεκούφαιναν τον κόσμο. Μετά την παρέλαση οι καρναβαλιστές κατέληγαν στο Λευκό Πύργο και την Καμάρα και συνέχιζαν το γλέντι στις ταβέρνες και τα καμπαρέ που ήταν στολισμένα αποκριάτικα. Το βράδυ της Κυριακής έκλεινε με τους περίφημους κανταδόρους της Θεσσαλονίκης που γύριζαν με κιθάρες και μαντολίνα τραγουδώντας διάφορα τραγούδια και κομμάτια από άριες στους δρόμους της πόλης.

Λαϊκό καρναβάλι. Η επιγραφή στον φωτογραφικό μπερντέ γράφει: «Ενθύμιον Θεσσαλονίκης 1936».

Στα χρόνια, πριν εκλείψει το έθιμο του καρναβαλιού, οι Θεσσαλονικείς είχαν τη συνήθεια να φωτογραφίζονται στα φωτογραφικά στούντιο της πόλης (του Λιόντα, του Νικολαϊδη κ.α.), όπως δείχνουν και οι φωτογραφίες της συλλογής Άρη Παπατζήκα που εικονογραφούν τη σελίδα.

Οι μεταμφιέσεις

Να πώς περιγράφει ένας παλιός Σαλονικιός, ο Γιώργος Σταμπουλής, το ποικιλώνυμο πλήθος του αποκριάτικου πανζουρλισμού στο Προδρόμι (το Ιπποδρόμιο):

«Θίασοι, αυτοσχεδιασμοί, αραμπάδες, κάρα που παρίσταναν μπουλούκια και σατίριζαν τους περαστικούς, χαχαμίκοι, Σπαρτιάτες, με χαρτονιένιες ασπίδες, και περικεφαλαίες, κολοκοτρωναίοι, ληστές, με φουστανέλες και γένια από αλογοουρές, τυφλοί με λεμονόκουπες για γυαλιά, γιατροί, αράπηδες, υπαίθριοι πωλητές, που σατίριζαν τα εμπορεύματα και πείραζαν τις γυναίκες, αστρονόμοι με χαρτονιένια τηλεσκόπια, αντάρτες με πάλες και γιαταγάνια, τουρκάλες με φερτζέδες, βυζαντινοί αυτοκράτορες και άρχοντες, γαϊτανάκια, καμήλες, αρκούδες με ντέφια, μονόκλ, μπομπέδες, Σαρλώ και τόσοι άλλοι με αστεία και πειράγματα. Κι ο κόσμος, χιλιάδες άνθρωποι, που έριχναν κομφετί, κέρινα αυγά, σοκολάτες, καραμέλες, μανταρίνια, μήλα, πορτοκάλια, μπομπονιέρες και προπάντων τα ξερά «δαμασκηνούδια»…

Μεταπολεμικός αποκριάτικος χορός στη Θεσσαλονίκη, που συνέχιζε την παράδοση του μεσοπολέμου. Είναι από τον «Χορό των Ανεμώνων» τον Φεβρουάριο του 1961.

Οι χοροεσπερίδες

Στη διάρκεια της αποκριάς γίνονταν πολλοί χοροί διαφόρων σωματείων και συλλόγων για φιλανθρωπικούς σκοπούς, όπου ο κόσμος διασκέδαζε με επίσημο ένδυμα. Οι πιο πολλοί χοροί δίνονταν στην ευρύχωρη αίθουσα του καφενείου του Λευκού Πύργου, που κατεδαφίστηκε το 1954 για να αναπτυχθεί το γειτονικό πάρκο.

Ένας από τους περίφημους χορούς ήταν της «Λευκής Άρκτου», τον οποίο οργάνωναν οι Ρώσοι που κατέφυγαν στην Ελλάδα μετά την Οκτωβριανή επανάσταση του 1917. Τα έσοδα του χορού, όπου συμμετείχαν με ωραίες ενδυμασίες ξεπεσμένες κόμησες και δούκες της τσαρικής Ρωσίας, προσφέρονταν για την ενίσχυση του βρεφοκομείου «Άγιος Στυλιανός». Εντυπωσιακοί και με μεγάλη συμμετοχή ήταν οι χοροί των φοιτητών της Γεωπονίας, της Φιλοπτώχου Αδελφότητας, του Ασύλου του Παιδιού κ.α. Ο διασημότερος ήταν ο Χορός των Συντακτών, των δημοσιογράφων της Θεσσαλονίκης, που γινόταν στην πολυτελή αίθουσα του ξενοδοχείου «Μεντιτερανέ» στην παλιά παραλία και θεωρούνταν το πιο κοσμικό γεγονός της χρονιάς.

Οι μεταπολεμικές αποκριάτικες αμφιέσεις, ατομικές ή κατά ομάδες, εκσυγχρονίστηκαν και ακολούθησαν τον εποχικό συρμό, αλλά δεν κράτησαν μαζικό χαρακτήρα. Οι Θεσσαλονικείς προτιμούσαν τα οργανωμένα παραδοσιακά καρναβάλια πόλεων της Βόρειας Ελλάδας ή τα νεοφανή, με τις παρελάσεις και τα σατιρικά άρματα, που οργανώνουν περιφερειακοί δήμοι της Θεσσαλονίκης.

Χ.ΖΑΦ.

Οι φωτογραφίες ανήκουν στη συλλογή του Άρη Παπατζήκα και δημοσιεύτηκαν στο λεύκωμα των Χρίστου Ζαφείρη, Άρη Παπατζήκα «Εν Θεσσαλονίκη 1900-1960», εκδ. Εξάντας, Αθήνα, 1994.

Πηγή: seleo.gr

Αν παρατηρήσετε κάποιο σφάλμα, επισημάνετε το επιθυμητό κείμενο και πιέστε Ctrl + Enter για να ενημερώσετε τον διαχειριστή για αυτό.
Προτείνω
Δεν υπάρχουν ακόμη συστάσεις

Σχόλια

Πολιτική
H υποψήφια δήμαρχος Θεσσαλονίκης μίλησε για θέματα καθημερινότητας στην πόλη, για τη διοίκηση του Γιάννη Μπουτάρη, για το αν αντιμετωπίζει αντιδράσεις για τη Συμφωνία των Πρεσπών αλλά για το τι της λένε οι πολίτες στο δρόμο. Σε συνάντηση που είχε με δημοσιογράφους ανέφερε ότι ο δήμος Θεσσαλονίκης θα πρέπει να έχει έναν ισχυρό μητροπολιτικό χαρακτήρα, χωρίς να καπελώνει τους υπόλοιπος αλλά να συνεργάζεται μαζί τους. H κ. Νοτοπούλου τόνισε πως ο δήμαρχος Θεσ...
Κοινωνία
Το πρόγραμμα των εορταστικών εκδηλώσεων για την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου 1821 στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Στο πλαίσιο του φετινού εορτασμού και σύμφωνα με το σχετικό πρόγραμμα, προβλέπονται για το Δήμο Θεσσαλονίκης: α. Γενικός σημαιοστολισμός στην πόλη, από τις 8 το πρωί της 23ης Μαρτίου μέχρι και τη δύση του ηλίου της 25ης Μαρτίου, φωταγώγηση όλων των δημόσιων και δημοτικών καταστημάτων, των καταστημάτων των Ο.Τ.Α., των Ν.Π.Δ.Δ. και των τραπεζών κα...
Εκπαίδευση
Ένα πολύπλοκο εξεταστικό σύστηµα εισαγωγής στα ΑΕΙ µε πολλά κενά ανακοίνωσε το υπουργείο Παιδείας, το οποίο πρέπει να δοκιµαστεί στην πράξη, ώστε να αποδείξει εάν µπορεί να λειτουργήσει προς όφελος της νέας γενιάς. Παρά το γεγονός ότι οι λεπτοµέρειες δεν έχουν ανακοινωθεί, είναι βέβαιο ότι θα χρειαστεί πολλές βελτιώσεις και τροποποιήσεις, για να προχωρήσει τελικά χωρίς παρατράγουδα. Αυτό, άλλωστε, το παραδέχτηκε και ο ίδιος ο υπουργός Παιδείας, Κ. Γαβρόγλο...
Κοινωνία
Στο υφυπουργείο Μακεδονίας – Θράκης κατέληξε η πορεία διαμαρτυρίας που πραγματοποίησαν μαθητές στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Φώναξαν συνθήματα κατά του υπουργού Παιδείας Κώστα Γαβρόγλου αλλά και του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα διαμαρτυρόμενοι για την κατάσταση που επικρατεί στην παιδεία. Στη συνέχεια κρέμασε τα πανό στα κάγκελα του υπουργείο και αποχώρησαν από το σημείο. Οι μαθητές σημείωσαν μεταξύ άλλων ότι πρόκειται να συνεχίσουν τις κινητοποιήσεις τους, πρ...
Οικολογία
Τρία έργα πρασίνου, μέσω του προγράμματος Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης, σε ισάριθμους Δήμους της Θεσσαλονίκης υλοποιεί η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, μετά την υπογραφή των σχετικών προτάσεων από τον Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας Απόστολο Τζιτζικώστα. Στο Δήμο Καλαμαριάς εγκρίθηκε η διαμόρφωση χώρου πρασίνου στη συμβολή των οδών Λιανίδη και Δεληγιαννίδη. Αντικείμενο του έργου είναι η κατασκευή χώρου πρασίνου εμβαδού 785 τ.μ. επί των δυο οδών και δυο...
Κοινωνία
Το πρόγραμμα αφορά σε 70.000 παιδιά ηλικίας από 5,5 έως 16 ετών, που θα κάνουν διακοπές 15 ημερών σε παιδικές κατασκηνώσεις. Η υποβολή των αιτήσεων θα γίνει ηλεκτρονικά και αναμένεται να ξεκινήσει την πρώτη εβδομάδα του Απριλίου, ενώ το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί από τον Οργανισμό Απασχολήσεως Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ). Τα κριτήρια Για να λάβουν οι γονείς την «Επιταγή Διαμονής», θα πρέπει να είχαν τουλάχιστον δύο μήνες τακτικής επιδότησης το 2018 ως άνεργοι....
Διάφορα
Με ανοιξιάτικες θερμοκρασίες και χιλιάδες ανθρώπους να απολαμβάνουν το ηλιοβασίλεμα σε όλο το θαλάσσιο μέτωπο της. Οι εικόνες στα social media μιλούν μόνες τους.  Θόδωρος Δημοσχάκης Μαρίνα Τούλα Μαρίνα Τούλα Μαρίνα Τούλα Πηγή: parallaximag.gr
Κοινωνία
Φωτιά εκδηλώθηκε περίπου στις 04:11 τα ξημερώματα σε μονοκατοικία –λυόμενο, επί της οδούς Σμύρνης 35 στη Ν. Μηχανιώνα Θεσσαλονίκης. Στο σημείο έσπευσαν τέσσερα οχήματα της πυροσβεστικής με έντεκα άνδρες για την κατάσβεση. Από τη φωτιά, η οποία ήταν μεγάλης έκτασης, το σπίτι καταστράφηκε ολοσχερώς. Οι πυροσβέστες δεν χρειάστηκε να κάνουν κάποιο απεγκλωβισμό καθώς οι ένοικοι κατάφεραν να βγουν εγκαίρως έξω από το σπίτι. Σύμφωνα με πληροφορίες πρόκειται για έ...
Πολιτική
Στις άτυπες νύξεις που έχουν γίνει προς επιχειρηματίες στη Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη Βόρεια Ελλάδα δεν καταγράφεται ιδιαίτερη επιθυμία συμμετοχής. Έντονη είναι η κυβερνητική κινητικότητα τις τελευταίες ημέρες, γύρω από την επιχειρηματική αποστολή που θα συμμετάσχει στο επίσημο ταξίδι του Αλέξη Τσίπρα στα Σκόπια. Όπως ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει ανακοινώσει το ταξίδι θα πραγματοποιηθεί στις αρχές Απριλίου –πιθανότατα στις 2 και 3 μηνός- και σε αυτό θα συ...
Σχετικά νέα
Κ. Ντούσκα: Με το «Better Love» ήθελα να επικοινωνήσω με το κοινό της Eurovision
Θεσσαλονίκη: Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης στον Εύοσμο
«Η μπάντα» του Νίκου Ασλανίδη- Ένα συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ για τη Γενοκτονία των Ποντίων
Θεσσαλονίκη: Έκθεση για τα 100 χρόνια από τη γενοκτονία Ποντίων
Όταν η Θεσσαλονίκη είχε καρναβάλι και ήταν το μεγαλύτερο των Βαλκανίων. Το γλέντι στην πλατεία Ιπποδρομίου και οι μασκαράδες που έλεγαν «απαγορευμένα» τραγούδια (φωτο)
Έτσι θα γιορτάσει η Θεσσαλονίκη τα Κούλουμα- Οι εκδηλώσεις σε όλους τους δήμους
Ένα έργο στη μνήμη των Εβραίων Φοιτητών του ΑΠΘ (ΦΩΤΟ & VIDEO)
Eurovision 2019: Στη δημοσιότητα το “Better Love” με το οποίο η Κατερίνα Ντούσκα θα εκπροσωπήσει την Ελλάδα! (VIDEO)
Θεσσαλονίκη: Αυτό είναι το πρόγραμμα του φεστιβάλ "Ανοιχτή Σκηνή – Θεατρικές Φωνές της Πόλης"
Ζήσε τον Μάρτιο στα Μνημεία της Θεσσαλονίκης!